Trầm cảm sau sinh là một rối loạn tâm thần phổ biến nhưng vẫn bị xem nhẹ trong cộng đồng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Đây là tình trạng rối loạn khí sắc xảy ra ở phụ nữ sau sinh, thường trong vòng 6 tuần đến 12 tháng đầu sau khi sinh con, với các biểu hiện như buồn bã dai dẳng, mệt mỏi, khó ngủ, mất hứng thú, dễ cáu gắt, lo âu không rõ nguyên nhân và đôi khi xuất hiện các ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé. Về mặt y học, trầm cảm sau sinh là kết quả của sự biến đổi nội tiết tố mạnh mẽ sau sinh, kết hợp với những thay đổi tâm lý, thể chất và áp lực từ môi trường xã hội xung quanh.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, cứ 10 phụ nữ sau sinh thì có ít nhất 1 người mắc trầm cảm, và tỷ lệ này tại các quốc gia thu nhập trung bình thấp có thể lên tới 20%. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu trong cộng đồng ghi nhận tỷ lệ trầm cảm sau sinh dao động từ 11% đến hơn 20%, trong đó phần lớn các trường hợp không được phát hiện và điều trị kịp thời. Đây là một thực trạng đáng lo ngại, bởi trầm cảm sau sinh không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của người mẹ mà còn làm gián đoạn sự gắn kết giữa mẹ và con, ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ và cảm xúc của trẻ sơ sinh. Nhiều trường hợp còn gây đổ vỡ hôn nhân hoặc hậu quả nghiêm trọng đến tính mạng nếu không được can thiệp đúng lúc.

Trung tâm Sức khỏe Tâm thần – đơn vị chuyên khoa trực thuộc Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai – là nơi tiếp nhận, thăm khám và điều trị các rối loạn tâm thần, trong đó có trầm cảm sau sinh. Mỗi năm, trung tâm ghi nhận khoảng trên dưới 100 ca trầm cảm sau sinh đến khám và điều trị, một con số tuy chưa phải là cao so với dân số toàn tỉnh nhưng lại phản ánh một thực tế đáng lo ngại: phần lớn bệnh nhân chỉ đến viện khi tình trạng bệnh đã ở mức trung bình hoặc nặng. Không ít trường hợp nhập viện trong tình trạng có ý nghĩ tự sát, từ chối chăm con, hoảng loạn hoặc rơi vào trạng thái mất kết nối hoàn toàn với người thân. Theo chia sẻ từ các bác sĩ chuyên khoa, việc điều trị ở giai đoạn nặng thường kéo dài và phức tạp hơn rất nhiều, đòi hỏi sự kiên nhẫn cao độ từ cả nhân viên y tế lẫn gia đình người bệnh, trong khi hiệu quả phục hồi cũng không thể đạt được như ở những ca phát hiện sớm.

Trung tâm Sức khỏe Tâm thần hiện được bố trí làm việc tại cơ sở 2 – Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai. Trung tâm có đội ngũ y bác sĩ với năng lực chuyên môn giàu kinh nghiệm, ứng dụng và phối hợp có hiệu quả các phương pháp điều trị bằng thuốc, liệu pháp tâm lý và tư vấn gia đình cho bệnh nhân có các vấn đề rối loạn cảm xúc trong đó có trầm cảm sau sinh. Ngoài ra, trung tâm cũng chú trọng đến việc giáo dục sức khỏe, truyền thông phòng ngừa và nâng cao nhận thức của cộng đồng về sức khỏe tâm thần bà mẹ sau sinh. Các buổi tư vấn trực tiếp, họp Hội đồng người bệnh, thăm khám bệnh hàng ngày hoặc qua mạng xã hội được duy trì đều đặn nhằm hỗ trợ người bệnh và người thân một cách kịp thời, tế nhị và hiệu quả.

Phụ nữ sau sinh nên được theo dõi sức khỏe tâm thần ngay từ giai đoạn thai kỳ, đặc biệt nếu có tiền sử rối loạn cảm xúc, từng sảy thai, sinh non hoặc đang gặp khó khăn trong quan hệ hôn nhân, tài chính. Gia đình và người thân cần lưu ý các dấu hiệu bất thường như buồn bã kéo dài, mất ngủ liên tục, thu mình, cáu gắt vô cớ hoặc có biểu hiện từ chối tiếp xúc với con. Khi nghi ngờ, đừng ngần ngại tìm đến sự trợ giúp từ các cơ sở y tế chuyên khoa. Trầm cảm sau sinh không phải là sự yếu đuối hay thiếu trách nhiệm, mà là một bệnh lý cần được điều trị nghiêm túc. Việc phát hiện và can thiệp sớm không chỉ giúp người mẹ hồi phục nhanh chóng mà còn bảo vệ sự phát triển khỏe mạnh và hạnh phúc lâu dài cho cả gia đình!

Tin bài: Lê Thị Thanh Hương

Khoa Tâm căn, Tâm lý điều trị - Trung tâm SKTT.