Khái niệm

• Bí tiểu cơ năng là tình trạng không tiểu được hoặc tiểu không hết nước tiểu, không do tắc nghẽn cơ học (như sỏi, u, hẹp niệu đạo) mà do rối loạn chức năng co bóp của bàng quang hoặc cơ thắt niệu đạo.

• Có thể gặp ở cả nam và nữ, thường liên quan đến rối loạn thần kinh, tâm lý hoặc thuốc.

. Nguyên nhân thường gặp

• Tổn thương thần kinh chi phối bàng quang: do chấn thương tủy sống, đột quỵ, bệnh Parkinson, tiểu đường lâu năm.

• Rối loạn tâm lý: sợ đi tiểu nơi công cộng, căng thẳng, lo âu.

• Do thuốc: thuốc chống trầm cảm, thuốc cảm, thuốc giảm đau nhóm opioid, thuốc kháng cholinergic.

• Sau phẫu thuật vùng chậu, gây tê tủy sống hoặc gây mê.

. Triệu chứng

• Cảm giác buồn tiểu nhưng không đi được, tiểu khó, dòng tiểu yếu.

• Căng tức vùng hạ vị, đau bụng dưới.

• Có thể tiểu rỉ từng chút hoặc bí tiểu hoàn toàn.

• Khi kéo dài → ứ nước tiểu trong bàng quang, nhiễm khuẩn tiết niệu, trào ngược niệu – thận.

. Biện pháp phòng ngừa và chăm sóc

 Khi đang bị bí tiểu:

• Không cố rặn tiểu.

• Báo ngay nhân viên y tế để được đặt sonde tiểu giải áp bàng quang.

• Theo dõi lượng nước tiểu ra, màu sắc, và cảm giác đau.

 Phòng ngừa tái phát:

 Thay đổi lối sống:

• Đi tiểu đúng giờ, không nhịn tiểu quá lâu.

• Thư giãn, tránh căng thẳng tâm lý (vì stress có thể làm co thắt cơ vòng niệu đạo).

• Tập luyện cơ sàn chậu (bài tập Kegel) giúp cải thiện kiểm soát bàng quang.

• Uống đủ nước (1,5–2 lít/ngày), tránh cà phê, rượu, thuốc lá (kích thích bàng quang).

 Tránh:

• Tự ý dùng thuốc gây ức chế co bóp bàng quang (như thuốc cảm, chống dị ứng, giảm đau opioid).

• Ngồi hoặc nằm bất động quá lâu sau phẫu thuật mà không tập tiểu lại.

 Theo dõi và điều trị

• Tuân thủ điều trị của bác sĩ: có thể dùng thuốc kích thích co bóp bàng quang (bethanechol) hoặc giãn cơ thắt niệu đạo.

• Tập đi tiểu theo giờ hoặc tập tiểu chủ động bằng ống thông định kỳ (nếu được chỉ định).

• Định kỳ kiểm tra siêu âm bàng quang, chức năng thận, tránh biến chứng.

. Thông điệp sức khỏe

“Bí tiểu cơ năng không chỉ gây khó chịu mà còn nguy hiểm nếu không xử trí sớm. Hãy chủ động đi tiểu đúng giờ, thư giãn tinh thần và đi khám ngay khi có dấu hiệu bí tiểu!” 

Tin bài: ĐD Nguyễn Huy Đông - Khoa Phục hồi chức năng – Bệnh viện đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai.