Kinh nghiệm chẩn đoán và xử trí

Rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt đều là những rối loạn tâm thần nặng, mạn tính, ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của người bệnh. Tuy có một số biểu hiện tương đồng, song hai bệnh này khác biệt về cơ chế bệnh sinh, tiến triển và cách điều trị, do đó việc phân biệt chính xác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong thực hành lâm sàng.

Rối loạn lưỡng cực đặc trưng bởi sự thay đổi mạnh về khí sắc, năng lượng và hoạt động. Người bệnh trải qua những giai đoạn hưng cảm — khi cảm xúc phấn khích, năng lượng tăng cao, hành vi bốc đồng — xen kẽ với giai đoạn trầm cảm sâu sắc, chán nản và mất hứng thú. Trong một số trường hợp, các triệu chứng loạn thần như ảo giác hoặc hoang tưởng có thể xuất hiện, nhưng chỉ xảy ra trong giai đoạn khí sắc bất thường.

Tâm thần phân liệt, ngược lại, là rối loạn mạn tính với các biểu hiện nổi bật như ảo giác, hoang tưởng, tư duy và hành vi rối loạn. Người bệnh thường có niềm tin sai lệch, nghe thấy tiếng nói không có thật, hoặc hành xử kỳ quặc. Triệu chứng loạn thần trong tâm thần phân liệt tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào thay đổi cảm xúc.

 Điểm mấu chốt để phân biệt hai rối loạn này nằm ở mối quan hệ thời gian giữa các triệu chứng loạn thần và rối loạn cảm xúc. Ở rối loạn lưỡng cực có loạn thần, ảo giác và hoang tưởng chỉ xuất hiện trong giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm nặng; khi khí sắc trở lại bình thường, triệu chứng loạn thần cũng mất đi. Trong khi đó, ở tâm thần phân liệt, các triệu chứng này có thể kéo dài dai dẳng, xuất hiện ngay cả khi người bệnh không có rối loạn cảm xúc rõ ràng.

Ngoài ra, mức độ rối loạn cảm xúc cũng là tiêu chí quan trọng: rối loạn lưỡng cực có các giai đoạn khí sắc rất rõ, đạt tiêu chuẩn chẩn đoán về thời gian và cường độ; còn ở tâm thần phân liệt, các biến đổi cảm xúc thường mờ nhạt, không đủ tiêu chuẩn cho một giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm điển hình.

Kinh nghiệm chẩn đoán cho thấy cần kết hợp nhiều yếu tố: khai thác kỹ tiền sử bệnh và gia đình, đánh giá lâm sàng toàn diện, xác định rõ mối quan hệ thời gian giữa các triệu chứng, và loại trừ các nguyên nhân thực thể như bệnh nội khoa, rối loạn do chất kích thích. Các phương tiện cận lâm sàng như CT/MRI não, xét nghiệm máu, sàng lọc ma túy hỗ trợ quá trình này.

Xử trí điều trị phụ thuộc vào chẩn đoán chính xác.

• Với rối loạn lưỡng cực có loạn thần, phác đồ gồm thuốc ổn định khí sắc (lithium, valproat, carbamazepin…) kết hợp thuốc chống loạn thần trong giai đoạn cấp để kiểm soát triệu chứng.

• Với tâm thần phân liệt, điều trị trọng tâm là thuốc chống loạn thần (điển hình hoặc không điển hình) nhằm giảm triệu chứng dương tính, kiểm soát tiến triển và phòng tái phát.

Bên cạnh đó, liệu pháp tâm lý giữ vai trò hỗ trợ: giúp bệnh nhân hiểu biết về bệnh, tuân thủ điều trị, cải thiện kỹ năng đối phó stress. Giáo dục gia đình và hỗ trợ xã hội là yếu tố then chốt giúp người bệnh tái hòa nhập cộng đồng, duy trì ổn định lâu dài.

Tin bài: Trung tâm Sức khoẻ tâm thần - Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai.