TÌM HIỂU VỀ QUY TRÌNH CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TRƯỚC PHẪU THUẬT TẠI KHOA NGOẠI

Phẫu thuật là một sang chấn có ảnh hưởng lớn đến thể chất và tinh thần của người bệnh. Vì vậy phải chăm sóc trước mổ cho người bệnh một cách chu đáo về thể chất, tinh thần. Phẫu thuật cũng có thể gây biến chứng cho người bệnh,do đó phải biết cách chăm sóc,ngăn ngừa và phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra.Vì vậy không thể thiếu vai trò của công việc chuẩn bị bệnh nhân trước mổ. Công việc này được thể hiện bởi một ê-kíp: điều dưỡng, bác sĩ điều trị, phẫu thuật viên, bác sĩ gây mê…Trong đó vai trò của người điều dưỡng rất quan trọng trong việc chuẩn bị người bệnh trước mổ. Điều dưỡng cần nắm những thông tin cơ bản về người bệnh như bệnh tật và các rối loạn kèm theo; hiểu và biết phản ứng của người bệnh trước mổ; biết cách đánh giá những xét nghiệm tiền phẫu và biết lượng giá những thay đổi của cơ thể, nguy cơ, biến chứng liên quan đến phẫu thuật.

Mục đích của việc chăm sóc người bệnh trước phẫu thuật là giúp cho người bệnh đạt đến mức cao nhất về sức khỏe trên cả hai phương diện thể chất và tinh thần. Góp phần vào sự thành công của phẫu thuật.

PHÂN LOẠI PHẪU THUẬT:

1. PHẪU THUẬT KẾ HOẠCH:

Mổ KH (hay còn gọi là mổ chương trình) là loại PT gồm những bệnh có thể điều trị nội khoa trong một thời gian nhất định( thời gian chờ mổ) mà không nguy hiểm đến tính mạng người bệnh (vd: Thoát vị bẹn, các loại u, sỏi thận, sỏi mật…) sau khi hội chẩn bệnh, người có trách nhiệm cao nhất chỉ định mổ. Có kế hoạch sắp xếp thời gian, lên lịch mổ vào ngày giờ nhất định, tên bs phẫu thuật, phương pháp mổ.

2. PHẪU THUẬT CẤP CỨU:

- Khái niệm mổ cấp cứu là những ca mổ cần phải tiến hành ngay cho người bệnh. Nếu không phẫu thuật kịp thời sẽ nguy hại đến tính mạng người bệnh, thậm chí có thể dẫn đến tử vong.

- Mức độ cấp cứu có thể chia thành những loại sau:

• Phẫu thuật cấp cứu: Là những trường hợp phải mổ ngay khi bệnh xuất hiện, ở đây thời gian tính bằng phút, bằng giờ. Mổ là yếu tố quyết định trong điều trị hồi sức, vì nếu chậm trễ người bệnh sẽ tử vong( Vd: vết thương mạch máu lớn,vở gan,vở lách, ruột thừa viêm….)

• Cấp cứu trì hoãn: Là những bệnh chưa nên mổ ngay hoặc nên điều trị nội khoa vài ngày trước khi mổ( 24h- 36h) ( Vd Viêm túi mật, tắc ruột….)

Tóm lại: Mổ cấp cứu chỉ chia mang tính lý thuyết, trên thực tế thì tùy theo tình trạng bệnh,diễn biến lâm sàng cụ thể để giải quyết.

NHẬN ĐỊNH:

Phỏng vấn người bệnh trước mổ giúp điều dưỡng thu thập dữ liệu về bệnh sử, tiền sử, triệu chứng, tình trạng, khó khăn, tâm sinh lý của người bệnh,đồng thời thông báo người bệnh về phương pháp phẫu thuật gây mê giúp người bệnh an tâm. Qua đó điều dưỡng hiểu rõ hơn tâm tư, lo lắng của người bệnh để có kế hoạch can thiệp kịp thời.

1. Tâm lý

Tâm lý người bệnh có thể là lo sợ đau và không thoải mái, sợ do không hiểu biết, sợ biến dạng cơ thể, sợ xa cách người thân, sợ chết, sợ gây mê, sợ thay đổi lối sống sau mổ… Điều dưỡng cần biết nhận thức của người bệnh để giúp đỡ và cung cấp những thông tin trong suốt thời gian trước mổ.Điều dưỡng là người nâng đỡ tinh thần và giúp người bệnh giảm sợ hãi để duy trì và hồi phục niềm tin cho người bệnh.

2. Tiền sử sức khoẻ

Điều dưỡng cần khai thác sự hiểu biết cần thiết của người bệnh, về phẫu thuật trước mổ và những than phiền của người bệnh. Với phụ nữ, phải tìm hiểu tiền sử như kinh nguyệt, sinh đẻ, mục đích tránh ảnh hưởng của thuốc gây mê, sang chấn tinh thần, tác dụng thuốc trên người bệnh mang thai. Đối với trẻ vị thành niên dùng những từ ngữ phù hợp để khai thác các vấn đề về kinh nguyệt, sinh sản.

3. Dinh dưỡng:

Béo phì gây khó khăn trong tư thế mổ và di chuyển người bệnh sau mổ, dễ nhiễm trùng vết thương, vết thương lâu lành, thêm vào đó bệnh tim mạch, nội tiết, bệnh viêm gan mật cũng thường xảy ra. Nếu không mổ cấp cứu điều dưỡng cần hướng dẫn chế độ ăn và tập luyện giảm cân cho người bệnh trước mổ.

Suy dinh dưỡng : giảm protein, vitamin A, B.. người bệnh phục hồi chậm, vết thương lâu lành. Người già (do thiếu răng, do ăn uống kém), người nghèo ăn ít chất dinh dưỡng, người bệnh ăn uống kém, người bệnh mạn tính, ung thư thường có nguy cơ suy dinh dưỡng do thói quen ăn kiêng hay không ăn được. Nâng cao thể trạng người bệnh trước mổ là điều cần thiết. Điều dưỡng hướng dẫn người bệnh thức ăn nhiều dinh dưỡng, chế độ ăn phù hợp bệnh lý. Nếu người bệnh suy kiệt nhiều hoặc do bệnh lý không ăn được điều dưỡng thực hiện nuôi ăn bằng dịch truyền an toàn và đủ năng lượng.

4. Hệ tim mạch

Mục đích chuẩn bị cho bệnh nhân có một chức năng tuần hoàn tốt nhất để đáp ứng nhu cầu oxy, dịch thể, thuốc, dinh dưỡng cho cơ thể. Phẫu thuật sẽ bị ảnh hưởng khi bệnh nhân có biểu hiện rõ những dấu hiệu của bệnh tim mạch. Tình trạng này đòi hỏi sự quan tâm của điều dưỡng, bác sĩ nhiều hơn trong suốt quá trình điều trị và chăm sóc. Nếu mức độ của bệnh tim mạch nghiêm trọng, phẫu thuật có thể được hoãn lại để điều trị ổn định rồi mới phẫu thuật.

5. Hệ hô hấp

Hô hấp có nhiệm vụ quan trọng trong phẫu thuật vì nó vừa là ngõ gây mê vừa là ngõ thải thuốc mê, trao đổi khí. Cần khai thác người bệnh có tiền sử khó thở, ho, suyễn, ho ra máu, lao, nhiễm trùng đường hô hấp kinh niên trước đó không? Điều dưỡng cần đếm tần số nhịp thở

6. Gan- thận

Có chức năng gan, thận tốt, hệ thống đường mật, tiết niệu thông suốt vì các thuốc điều trị, thuốc mê, thuốc độc, và bài tiết của cơ thể đều được bài tiết qua gan, thận.

7. Thần kinh

Đánh giá: tri giác, nhận thức, thực hiện các y lệnh của người bệnh. Khai thác tai nạn về não, tuỷ sống trước đó… Vì khi có chấn thương hay đã mổ cột sống cổ thì có thể ảnh hưởng trong tư thế đặt nội khí quản. Đánh giá về nhận thức rất có ích trong theo dõi sau mổ, giúp điều dưỡng nhận định về tri giác và nhận thức người bệnh chính xác hơn.

8. Cơ xương khớp

Tiền sử viêm xương khớp, nhất là người già vì nó sẽ làm hạn chế cử động, tư thế người bệnh trong và sau mổ.Điều dưỡng hướng dẫn người bệnh cách tập vận động trước mổ. Sau mổ tránh người bệnh đau do vận động, di chuyển.

9. Nội tiết:

Tiểu đường là một yếu tố nguy cơ cho cả gây mê và giải phẫu. Người bệnh tiểu đường có nguy cơ cao trong hạ đường huyết, biến chứng tim mạch, nguy cơ nhiễm trùng cao, vết thương lâu lành. Điều dưỡng cần xác định, theo dõi đường trong máu và giúp bác sĩ điều chỉnh lượng đường trong máu. Điều dưỡng cần thực hiện chế độ tiết chế cho người bệnh.

CÁC XÉT NGHIỆM TIỀN PHẪU:

• Máu: công thức máu, máu đông, máu chảy, nhóm máu, chức năng đông máu toàn bộ, Glucose, protid, SGOT,SGPT, Ure, Creatinin, Na, Ca, K,Cl…

• Nước tiểu: tổng phân tích nước tiểu.

• Chẩn đoán hình ảnh: X quang phổi, siêu âm bụng, điện tim, Siêu âm tim, CT scan, MRI…

Ngoài ra, tuỳ loại phẫu thuật bác sỹ có y lệnh các xét nghiệm khác

CÔNG VIỆC CỤ THỂ ĐIỀU DƯỠNG CẦN CHUẨN BỊ TRƯỚC MỔ:

Điều dưỡng hướng dẫn và dặn dò buổi chiều trước mổ sau khi hội chẩn xong và khi chuẩn bị người bệnh trước mổ.

1. Thực hiện cam kết trước mổ

Ký giấy cam kết trước mổ là người bệnh tự nguyện và đồng ý mổ.Hồ sơ này bảo vệ cho bác sĩ, điều dưỡng, bệnh viện, chia sẻ quyết định giữa người mổ và người được mổ.Nhưng trước khi ký giấy cam kết người bệnh cần biết chẩn đoán xác định, mục đích điều trị, mức độ thành công của cuộc mổ, nguy cơ bị thay đổi trong điều trị.Vì thế, người bệnh cần phải chứng tỏ đủ hiểu biết toàn diện về những thông tin được cung cấp. Người bệnh không bị thuyết phục hay bị bắt ép. Người bệnh có thể ký cam kết cho bản thân nếu tuổi và tình trạng tinh thần cho phép.Nếu như người bệnh còn nhỏ, hôn mê, rối loạn tâm thần thì người thân có thể ký cam kết thay thế.Trong trường hợp cấp cứu có thể phải mổ để cứu sống mà không có mặt của gia đình thì người ký tên phải là người có trách nhiệm về phía bệnh viện.

2. Ngày trước mổ

• Cởi bỏ tư trang người bệnh: điều dưỡng nên gửi tư trang của người bệnh cho người nhà và bàn giao cẩn thận.

• Tháo răng giả là yêu cầu tuyệt đối vì răng giả gây trở ngại trong việc đặt nội khí quản, gãy hay sứt răng giả, dị vật đường thở nếu răng rớt vào khí quản.

• Tóc buộc gọn gàng,tóc giả cần được lấy ra vì nó là nguyên nhân gây nhiễm trùng cho vùng mổ.

• Cắt móng tay, chân nếu có

• Vệ sinh: nên cho người bệnh vệ sinh sạch sẽ chiều hôm trước mổ, vệ sinh vùng mổ và tắm rửa sạch vùng mổ tốt nhất với xà bông sát khuẩn, nhất là vùng mổ.

• Không loại bỏ lông trước phẫu thuật trừ người bệnh phẫu thuật sọ não hoặc người bệnh có lông tại vị trí rạch da gây ảnh hưởng tới các thao tác trong quá trình phẫu thuật. Với những người bệnh có chỉ định loại bỏ lông, cần loại bỏ lông tại khu phẫu thuật, do NVYT thực hiện trong vòng 1 giờ trước phẫu thuật. Sử dụng kéo cắt hoặc máy cạo râu để loại bỏ lông, không sử dụng dao cạo.

• Ăn uống: chiều trước mổ ăn nhẹ loãng, tối trước mổ nhịn ăn hoàn toàn, thường nhịn ăn tối thiểu 8 giờ trước mổ, ngưng uống tối thiểu trước 4 giờ. Sáng hôm sau thực hiện truyền dịch cho người bệnh trước mổ. Trong trường hợp người bệnh gây tê thì không cần nhịn ăn uống tối trước mổ, chỉ nhịn ăn vào sáng trước mổ. Hoặc dùng cacbonhydat khi có chỉ định.

• Thụt tháo: cần làm sạch ruột tối hôm trước và sáng hôm mổ

• Tâm lý trước mổ: để tránh người bệnh lo âu, căng thẳng, điều dưỡng cho người bệnh gặp gỡ người nhà, khuyên người bệnh ngủ sớm, có thể thực hiện thuốc an thần cho người bệnh đêm trước mổ.

3. Sáng hôm mổ

• Thụt tháo lại sáng trước mổ, cũng tuỳ vào từng loại phẫu thuật nếu cần

• Chuẩn bị người bệnh: người bệnh thay đồ mổ sau khi tắm sạch vào buổi sáng.

• Thông tin bàn giao người bệnh: đeo bảng tên,hoặc vòng đeo tay, nên ghi rõ ràng cả họ tên, tuổi, khoa, chẩn đoán, phương pháp phẫu thuật.

4. Thuốc trước mổ

• Thuốc trước mổ được sử dụng nhằm giảm lo lắng, tăng an thần, giúp giảm đau,

• Sử dụng kháng sinh dự phòng với các phẫu thuật sạch và nhiễm. KSDP cần dùng liều ngắn ngày ngay trước phẫu thuật nhằm diệt các vi khuẩn xâm nhập vào vết mổ trong thời gian phẫu thuật.

• Điều dưỡng cần báo cho người bệnh những tác dụng chính và phụ của thuốc.

5. Di chuyển người bệnh tới phòng mổ:

• Điều dưỡng cần di chuyển người bệnh xuống phòng mổ an toàn, hướng dẫn người nhà nơi phòng đợi và những thông tin khác. Cần di chuyển người bệnh bằng xe lăn, xe nằm, tránh để người bệnh tự đi bộ.

Chuẩn bị tốt trước phẫu thuật là bước quan trọng để bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả điều trị. Mong rằng với sự phối hợp giữa người bệnh, người nhà và nhân viên y tế, ca mổ của quý người bệnh sẽ diễn ra thuận lợi và sớm hồi phục