Tại Trung tâm Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai, thời gian gần đây ghi nhận sự gia tăng các ca bệnh có biểu hiện đau nhức cơ thể kéo dài, khó thở, chóng mặt, mệt mỏi… nhưng không tìm thấy tổn thương thực thể qua các kết quả cận lâm sàng. Phần lớn những bệnh nhân này đều mắc phải rối loạn dạng cơ thể – một dạng rối loạn tâm thần phổ biến nhưng ít được chú ý trong cộng đồng. Rối loạn dạng cơ thể (Somatoform Disorder) là nhóm bệnh lý mà người bệnh có các triệu chứng cơ thể thật sự, thường xuất hiện ở nhiều cơ quan như tim mạch, tiêu hóa, hô hấp, cơ – xương – khớp…, nhưng không tìm được nguyên nhân y học rõ ràng. Dù các xét nghiệm cho kết quả bình thường, người bệnh vẫn tin rằng mình đang mắc bệnh nặng, dẫn đến lo âu kéo dài, tái khám nhiều nơi và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống.

Tại Trung tâm Sức khỏe tâm thần tỉnh, trung bình mỗi tuần tiếp nhận 5–7 ca rối loạn dạng cơ thể, với xu hướng gia tăng trong vài năm gần đây. Đáng chú ý, nhiều bệnh nhân từng đi khám ở nhiều cơ sở khác nhau, điều trị nội khoa dài ngày nhưng không cải thiện. Họ thường chỉ đến với chuyên khoa tâm thần sau khi đã quá mệt mỏi cả về thể chất lẫn tinh thần. Đây là dạng rối loạn dễ bị bỏ sót, do người bệnh có triệu chứng thật, nhưng các bác sĩ chuyên khoa khác thường khó xác định được căn nguyên nếu thiếu hiểu biết về tâm thần học. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn lực, mà còn khiến người bệnh mất niềm tin vào hệ thống y tế.

Rối loạn dạng cơ thể thường liên quan đến các yếu tố tâm lý như căng thẳng kéo dài, sang chấn tinh thần, mất người thân, mâu thuẫn gia đình, áp lực kinh tế hoặc công việc. Nhiều trường hợp có tiền sử trầm cảm, rối loạn lo âu nhưng chưa từng được điều trị. Họ thường ngại đề cập đến yếu tố tâm thần hoặc từ chối tiếp cận với bác sĩ tâm lý. Vì vậy, việc phát hiện và điều trị sớm gặp nhiều trở ngại, nhất là tại các vùng nông thôn, nơi kiến thức cộng đồng về sức khỏe tâm thần còn hạn chế.

Câu chuyện của chị H.T.L, 38 tuổi, trú tại huyện Trấn Yên, là một ví dụ điển hình. Sau nhiều tháng đau bụng âm ỉ, nội soi nhiều lần không có kết quả, chị vẫn lo lắng, mất ngủ, suy nhược. Chỉ đến khi được khám tại Trung tâm Sức khỏe tâm thần và điều trị kết hợp giữa thuốc và tâm lý liệu pháp, tình trạng của chị mới dần cải thiện. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy nếu được tiếp cận điều trị đúng hướng, người bệnh có thể hồi phục tốt và trở lại cuộc sống bình thường.

Hiện nay, một trong những thách thức lớn trong điều trị rối loạn dạng cơ thể là thiếu sự phối hợp liên chuyên khoa. Người bệnh thường đi qua nhiều phòng khám, khoa điều trị mà không được chẩn đoán đúng, hoặc bị quy kết là “giả bệnh”, “quá lo lắng”, dẫn đến tổn thương tâm lý nghiêm trọng hơn. Do đó, cần nâng cao nhận thức cho đội ngũ y tế, đặc biệt là bác sĩ tuyến cơ sở và các chuyên khoa lâm sàng, về đặc điểm nhận diện và cách phối hợp điều trị hiệu quả.

Tại Trung tâm Sức khỏe tâm thần, nhiều giải pháp đang được triển khai để phát hiện sớm và quản lý hiệu quả các ca rối loạn tâm thần, trong đó có rối loạn dạng cơ thể. Việc áp dụng hồ sơ bệnh án điện tử, hội chẩn trực tuyến liên khoa, truyền thông giáo dục sức khỏe định kỳ tại cộng đồng, trường học và các cơ quan, doanh nghiệp đã góp phần tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tâm thần cho người dân. Song song đó, Trung tâm cũng chú trọng triển khai mô hình điều trị kết hợp giữa thuốc, tâm lý trị liệu, hướng dẫn thay đổi hành vi và tư vấn cho gia đình người bệnh – nhằm tạo nền tảng phục hồi toàn diện và bền vững.

Rối loạn dạng cơ thể không phải là “giả vờ bệnh” hay biểu hiện yếu đuối. Đây là một rối loạn tâm thần thực sự, cần được điều trị chuyên sâu, đúng phương pháp. Người mắc bệnh có thể phục hồi hoàn toàn nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, nếu bản thân hoặc người thân có những triệu chứng cơ thể kéo dài, không rõ nguyên nhân, tái đi tái lại nhiều lần nhưng không có chẩn đoán xác định, hãy mạnh dạn tiếp cận các cơ sở chuyên khoa tâm thần để được hỗ trợ. Thay vì lo lắng âm thầm hoặc tự điều trị không hiệu quả, việc hiểu rõ bản chất bệnh và tìm đến đúng địa chỉ tin cậy sẽ giúp người bệnh giảm thiểu gánh nặng tâm lý, cải thiện sức khỏe và chất lượng sống.

Rối loạn dạng cơ thể – tuy khó nhận biết – nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu có sự đồng hành của nhân viên y tế, gia đình và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức toàn xã hội về bệnh lý này không chỉ giúp người bệnh vượt qua khó khăn, mà còn góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, an toàn về sức khỏe tâm thần cho mỗi người dân Yên Bái nói riêng và cả nước nói chung.